Dakbayan sa Iligan

Gikan sa Wikipedia, ang gawasnong ensiklopedya

Ang Ingles nga bersiyon ning maong panid mahimo mong mahubad ngadto sa Binisayang Sinugboanon.

Ang Dakbayan sa Iligan usa ka unang klase nga dakbayan sa lalawigan sa Lanao del Norte, Pilipinas, nga mao ang kanhi nga kaulohan sa lalawigan sa Lanao del Norte. Kining dakbayana naay halos 800 kilometros nga gilay-on sa habagatang-sidlakan gikan sa Manila. Sumala sa pag-ihap sa katawhan sa tuig 2000, kini may kadaghanon nga 285,061 ka tawo sa 57,179 ka bubong.

Maoy pag-utlan sa Dakbayan sa Iligan didto sa amihanan ang lungsod sa Lugait, Misamis Oriental, didto sa habagatan ang lungsod sa Baloi ug lungsod sa Linamon, Lanao del Norte didto sa sidlakang bahin sa lalawigan sa Lanao del Sur, ug didto sa kasadpan sa Lo-ok sa Iligan.

And Dakbayan sa Iligan nailhan nga Dakbayan sa mga Busay (hapit 20 ka busay) ug sentro sa industriya sa habagatan. Tinubdan sa dagitab pinaagi sa paambakan sa tubig alang sa mga rehiyon sa Mindanao. Ang National Power Corporation (NAPOCOR) Mindanao Regional Center nagdumala sa mga planta Agus IV, Agus VI ug Agus VII nga paambakan sa tubig.

Naa pod ang mga plantang industriyal sama sa puthaw, lata, papel, ug galingan sa harina. Ang National Steel Corporation, usa sa dagkong mga planta sa puthaw sa rehiyon sa ASEAN, karon Global Steelworks International Incorporated, miabli usab sa tuig 2003 human sa dagkong suliran kining plantaha nasera gayod sa miaging 1999.

[usba] Katawhan ug kultura

Ang kadaghanan sa mga tawo sa Iligan nabahin sa relihiyon kay ang mga Kristyano (93.61%). Ang mga Iliganon gilangkoban sa mga Muslim, Sugboanon, pipila ka Tagalog, mga lumad, ug mga langyaw sa ubang dapit.

Ang Sinugboanon maoy labawng gilitok nga pinulongan (93%), samtang ang uban nanaglitok sa pinulongang Tinagalog, Minaranaw, Hiniligaynon, Ilokano, Chavacano, ug Winaray. Daghan usab sa mga tawo ning maong dakbayan makasulti og tin-aw nga Iningles.

[usba] Mga dagkong industriya

• National Power Corporation (NAPOCOR) — (Barangay Ditucalan ug Barangay Maria Cristina). Nailhan sa paghimo sa dagitab, diha nahimutang ang Mindanao Region Center, housing compound alang sa mga tigdumala ug mga trabahante, ug mga planta Agus IV, VI ug VII.

• Agus VI Hydroelectric Powerplant — (Barangay Maria Cristina). Ang Busay Maria Cristina, may gihabogon nga 320 ka tiil (98 metros), mao ang gigikan sa dagitab alang sa dakbayan. Ang National Power Corporation miugba sa Maria Cristina Hydroelectric Plant o Agus IV sa tuig 1950. Ang maong planta may tinagoang kusog nga 200 ka MW.

• Agus VII Hydroelectric Powerplant — (Barangay Maria Cristina). Mao ang ulahi sa pito ka planta nga nahimutang sa dapit sa Suba sa Agus ug gigamit sa NPC aron pagpahimo sa dagitab. May tinagoang kusog nga 54 ka MW.

• Global Steel Philippines Incorporated (kanhi National Steel Corporation) — (Barangay Suarez). Mao ang usa sa kinadak-ang planta sa puthaw sa rehiyon sa ASEAN, nahimutag sulod sa 1.4 ka kilometro kuwadrado ug ang kinatas-an sa usa ka kilometro. Natukod ang planta sa tuig 1962. Sa pagkakaron, naa silay upat ka operating mills: Hot Mill, Billet Plant, ug ang Thinning Line.

• Mabuhay Vinyl Corporation — (Assumption Heights).

• Granexport Manufacturing Corporation — (Barangay Kiwalan).

• Pilmico Food Corporation — (Barangay Kiwalan).

• Maria Cristina Chemical Industry — (Assumption Heights). Mao ang una ug walay laing mogama ug carbide sa Pilipinas.

• San Miguel Corporation–Iligan Coconut Oil — (Barangay Sta. Filomena). Mao ang usa sa duha ka planta sa copra solvent extraction sulod sa dakbayan. Natukod nila sa tuig 1975.

• Mindanao Portland Cement Corporation — (Barangay Kiwalan). Mao ang usa sa mga planta sa semento sa Dakbayan sa Iligan.

[usba] Mga Barangay

Ang Dakbayan sa Iligan nabahin ngadto sa 44 ka barangay.

[usba] Santa Filomena

Ang Baranggay Santa Filomena nga distansiya lang og mga pito ka kilometro gikan sa sentro sa Iligan paingon sa lalawigan sa Misamis Oriental nakabaton og daghang kalamboan ilawom sa pamunoan karon ni Barangay Kapitan Editha Y. Palafox. Igsoon siya ni Iligan City Ex-Mayor Dr. Alejo A. Yañez, ug asawa ni kanhi City Budget Officer Antonio Palafox (P.S.K).

Daghang dagkong kalamboan nga naangkon ang Sta. Filomena nga ginastohan sa salapi gikan sa nasyonal ug lokal nga kagamhanan sama sa Barangay hall, day-care center ug pagsemento sa dalan. Natukod usab ang fish port, VIOS, BESAMES Corn and Rice Mill, ug ang Maria Cristina Garden nga usa ka pribadong kalubngan.

Diha sa 503.9 ka ektaryang luna, nanimuyo karon ang 5,929 ka katawhan nga ang 3,010 mga lalaki ug 2,919 mga babaye. Mikabat sa P1.8 milyones ang total nga income sa barangay nga gikan sa RPT P240,000 ug uban pa P205,000.

Sityo Pandan kanhi ang Sta. Filomena sa 1912, sakop sa munisipyo sa Iligan nga na-Chartered City sa Hunyo 16, 1950. Ang mga lumulupyo kaniadto sa Pandan mga tal Iliganon, ug paglabay sa pipila ka tuig, may mga pamilyang lalin gikan sa Sugbo, Bohol, Ilocos, Bicol, Siquijor ug Lanao. Yano lamang ang panginabuhi sa katawhan kaniadto sama sa panagat, pamimingka ug suman; lahi karon nga ang klasipikasyon sa Sta. Filomena usa na ka Industrial Zone. Aduna na kiniy upat ka pundok sa Urban Poor— ang Palmira Homeowners Assn., ug hut-ong sa pagpanginabuhi.

Pito ra ka sityo kaniadto ang Brgy. Sta. Filomena: Pandan, Acmac, Barinaut, Lambaguhon, Dawag, Matuog ug Kiwalan. Sa pagkakaron, nahimulag na ang ubang mga sityo sama sa Kiwalan ug Acmac ug uban pa nga nangahimo nang barangay. Ang Sta. Filomena karon gilangkob na sa 21 ka purok.

Sa Disyembre 1966 pinaagi sa SP City Ordinance 323, nahimo nang barangay ang Sta. Filomena. Sukad niadto, ang nangapiling mga barangay kapitan mao sila si Telesporo Peñaflor, 1972; Antonio M. Palafox, 1982; Carmelito Ates, 1982; Lonmgino Halibas, 1988; ug Editha Y. Palafox, 1989.

Sa 1973, natukod ning maong dapit ang Filipinas-Eslon nga ang produkto mao ang mga tubo sa tubig. Sa 1975 nakaangkon na usab ang Sta. Filomena og laing planta— ang Iligan Coconut Oil Mill. Niini, midagsa ang mga tawo sa Purok Valderama. Sa 1982, natukod ang Caltex Depot, ug sunod nga natukod ang planta sa apog nga mao ang Summa Alta Tierra.

Naangkon usab sa Brgy. Sta. Filomena ang dugang talagsaong mga kalamboan sama sa Regs Beach Resort diin nahimo sab kining lodging house, Snowland By The Sea, Tellies Beach, Halibas Beach, Ello’s Beach ug nasundan sa Chelina Beach Resort & Lodging House nga aduna usay restaurant.

Gawas sa mga dapit lulinghayawan, aduna usay mga public high school ug ingon man mga Catholic school nga gipangtukod alang sa edukasyon sa kabataan dinhi sa Brgy. Filomena. Kasagarang relihiyon nga gisagop sa katawhan ning dapita mao ang Roman Catholic, Born Again, Seventh Day Adventist, Iglesia Ni Kristo, Baptist, UCCP, ug Redeemer.

Giatiman usab sa pamunoan ni Brgy. Kapitan Palafox ang bahin sa maayong panglawas sa katawhan. Pipila lamang ang matawag nga mal-nourish ning dapita ug kompleto ang imyunisasyon nga gihatag sa mga health personnel. Maihap lamang ang out-of-school youth, kasagaran sa kabatan-onan nanagtungha gayod.

Lakip usab sa gihatagan og pagtagad sa mga opisyal sa barangay ang problema sa polyusyon. Ug bisan pa nga ang Sta. Filomena may mga pabrika— mga timailhan sa usa ka dapit nga mauswagon, kiniy usa gihapon ka malinawon nga barangay sa Iligan.

Mga kaubang opisyal ni Brgy. Kapitan Editha Y. Palafox nga maoy nanaglihok sa mga serbisyong katilingbanon mao sila si mga Barangay Kagawad Geraldine Tagolimot, Glecerio G. Casas, Lucero G. Pagaling, Oscar C. Grate, Danilo C. Lacsi, Billy C. Malagum, SK Chair Herza C. Andres, Brgy. Secretary Loelie Buhian ug Brgy. Treasurer Cecilia B. Santos.

[usba] Villa Verde

Ang Baranggay Villa Verde (Green Village) may 33.25 ka ektarya nga gilapdon. Gilangkob kini sa 13 ka purok. Kasagaran sa mga lumulupyo dinhi mga Cebuano, 60%; samtang nabahin ang 40% sa mga Muslim, Bol-anon, Chabacano, Tagalog, Ilocano, Ilonggo, Bicolano, ug mga magpapatigayong Insek.

Danihon ang dagkong mga magpapatigayon aron sila magtukod og balay-patigayon sa Brgy. Villa Verde, Siyudad sa Iligan. Kini ang unang gipangandoy ni Brgy. Kapitan Crispina B. Nadorra-Manaloto, ug kauban niyang mga opisyal sa barangay nga natukod ilawom sa R.A. Res. Nos. 767 C.O. No. 1933 niadtong ika-22 sa Hulyo, 1991.

Karon nagbuntaog na ang pruyba nga natuman ang gidamgo nga kalamboan sa usa sa 44 ka barangay sa Iligan City. Kamulong gitrabaho ang upat ka andana nga Gaisano Mall nga nagbuntaog sa national highway sa Amihanang bahin paingon sa Dakbayan sa Cagayan de Oro ug sa Habagatan sa Zamboanga. Sa mga tunga-tunga sa 2007, lagmit ablihan na ang mall. Daghan puhon sa taga Villa Verde, kasagaran mga babaye ang makatrabaho dinhi.

Para molambo ang Villa Verde pinaagi sa lainlaing katakos sa pagpanginabuhi, may mga programa nga gipasiugdahan sa mga opisyal sa barangay, pinangulohan ni Brgy. Kapitan Manaloto. Gipasiugdahan ang pagbuhat og sabon, kandela, panahi ug uban pang kapanginabuhian sa mga lumulupyo.

Gilantaw usab sa mga opisyal sa Villa Verde ang edukasyon sa kabataan. Ania ang ilang mga eskuylahan: Villa Verde Elementary School, Nazareno Christian Academy, Living Spring Academy, Bible Baptist Kindergarten School, Villa Verde Day Care 1 & 2 ug Rabago Day Care Center.

Lahi sa ubang barangay nga duol ra kaayo sa sentro sa siyudad, ang mga opisyal sa barangay nagreserba usab og luna sa yuta nga ilang katamnan og prutas sama sa nangka, santol, saging, mangga, kaymito, lumboy ug abana. Aduna usay luna nga ilang tamnan og mga utanon.

May mga purok sa Villa Verde nga kasikbik sa Brgy. Poblacion. Sa amihanan silingan niini ang Brgy. San Miguel; sa habagatan, ang Brgy. Pala-o ug sa kasadpang bahin sa siyudad nahimutang ang Brgy. Poblacion.

Kaabag ni Brgy. Kapitan Manaloto ang kadungan niyang napili nga barangay opisyal, sila si Kag. Rex G. Ladlad, sa mga kalihokang katilingbanon; Kag. Rufino C. Omandam, tsirman sa MACRO; Kag. Rizaldo A. Maghanoy, sa Environment; Marcelo C. Clapano, sa Infrastructure; Kag. Jerry Seraña, sa Panalapi; Kag. Nelson M. Mag-aso, sa Ekonomiya; Kag. Justiniano T. Ignacio, sa Information Technology; ug si SK Chairman Ronnie Cris P. Ladlad sa Sports ug ubang katilingbanong kalihokan sa kabatan-onan.

Sa Villa Verde nakapahimulos usab ang ubay-ubay nga kabataan sa Scholarship Program sa nasyonal nga kagamhanan sa pamunoan ni Pres. Gloria M. Arroyo; may pundo usab nga nadawat sa pagpasemento sa mga dalan sa barangay gikan ni Congressman Alipio ‘Tikbong’ Badelles ug lawak-klasehan sa Filipino-Chinese Chamber of Commerce.

Karong panahona, ang gikuhaan sa kita sa Villa Verde naggikan sa Real Property Tax, Internal Revenue Allotment, misc. income, aids and grants ug 50% community shares.

Sa opisina sa Brgy. Villa Verde kauban ni Brgy. Kapitan Manaloto sa mga buluhaton sa pagpangalagad sa mga lumulupyo si Brgy. Secretary Georgia S. Nadayag.

Sa mga lalin gikan sa lalawigan sa Sugbo dinhi sa Villa Verde, ang mga Rigodon suod higala ning tagsulat. Duha sa pamilya, una ang amahan nga si G. Florencio Rigodon, PSK, usa ka inilang magsusulat ug dramaturgo sa pinulongang Cebuano. Si G. Edfer Rigodon magtampohan og mga balak sa Bisaya Magasin bisan og dugay siya didto sa Estados Unidos. Laing taga Villa Verde nga nagmanggad sa atong pinulongan mao si G. Fidel Pepito nga mitaliwan na. Magsusulat siya sa Bisaya ug nanulat pod og mga dula sa tablado. Mao kini ang Brgy. Villa Verde, Siyudad sa Iligan, laing barangay nga gidumala sa usa ka babayeng opisyal.

[usba] Mga dapit nga angayang bisitahon

[usba] Mga busay

[usba] Mga tubod

• Tubod sa Abaga
• Tubod sa Anahawon
• Tubod sa Bagong Silang
• Tubod sa Ditucalan
• Tubod sa Jargin
• Tubod sa Panaghoy
• Tubod sa Quarry
• Tubod sa Timoga

[usba] Mga buntod

• Buntod Agad-Agad
• Buntod Gabunan
• Buntod Malinandang

[usba] Tan-awa usab

• Kalesa
• Isla sa Bayug
• Tomas Cabili
• Mga magsusulat sa Iligan

[usba] Mga sumpay sa gawas

• Iligan City Government Portal
• Iligan City Online Travel Guide
• 2000 Philippine Census Information